Ana içeriğe atla

IZGARA PLAN

Birbirleriyle dik açı yaparak kesişen doğrusal caddelerden ya da kare veya dikdörgen yapı adalarından oluşan kent planı. Mezopotamya'da da bazı örnekleri bulunduğu bilinmekle birlikte, ilk gelişkin ızgara plan örneklerine Antik Yunan dünyasında rastlanır: Örneğin daha 8. yy'da kurulan eski İzmir (bugünkü bayraklı tepesi)'in ızgara plan düzeni gösterdiği bulgulanmıştır. MÖ 5. yy'da ünlü Hippodamos bu plan düzenini öylesine geliştirip yaygınlaştıracaktı ki, o dönemden bu yana ızgara plan'ın yaratıcısının Hippodamos olduğu öne sürülür. Pire be Mileros'un planlarını onun yaptığı sanılır. Ana cadde sokak ayrımına yer vermeyen bu erken örneklerden sonra, Helenistik çağ'da böylesi bir işlevsel kademeleme ortaya çıkar. Knidos kentinin planı bu anlayışla oluşturulmuştur. Roma'da ise yeni kurulan kentler hemen hemen daima ızgara planla gerçekleştirilmiştir. Roma ızgara planları kare yapı adalarının kare biçiminde bir sur içine yerleştirilmesiyle yaratılmışlardır. Tam merkezde ise Cardo ve decumanus denen iki ana cadde kesişmekte ve bu noktada Forum bulunmaktadır. Ortaçağ Avrupa'sında ızgara plan bir kaç yeni kent dışında hiç uygulanmamıştır. Izgara planın yaygın kullanımı 17. yy'dan başlayarak ABD kentlerinde ortaya çıkar. New York başta olmak üzere neredeyse tüm ABD kentleri bu tür planlarla inşa edilmiştir.
Izgara plan batıda olduğu kadar doğuda da uygulanmıştır. Örneğin; eski bazı Çin ve Japon kentleri düzenli ızgara planına sahiptirler. Buna karşılık İslam ülkelerinde ızgara plan ancak batılaşma dönemi sonrası görülür. Türkiye'de de en erken ızgara plan örnekleriyle 19. yy başında karşılaşılır. İstabul'da Selimiye semti bu türün erken örneklerinden biridir.

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

NEF

Kilisede Apside dik doğrultuda, birbirlerinden sütun ya da ayak dizileriyle ayrılmış, uzunlamasına mekanların her biri.

NARTEX

Erken Hristiyan Bizans mimarilerinde kilisenin ana mekanına açılan giriş bölümü. Erken Hristiyan kiliselerinde bir revak biçiminde yapılmıştır. Bizans'taysa, genel olarak kilisenin batısında ana eksene dik konumda yeralan ve dışa kapılarla açılan bir kapalı mekandır.

İKONOGRAFİ

Dinsel içerikli sanat yapıtlarında betimlenen, dinsel olay ya da kişiyle ilgili tipleşmiş, hatta bir ölçüde standartlaşmış biçim düzenleri veya kalıplarını inceleyen bilimsel disiplin. Endüstri çağı öncesinde sanat yapıtları, özellikle de dinsel sanat yapıtları sanatçıya pek az özgürlük tanıyan belirli biçim kalıplarına uymak zorundaydı. Öyle ki, bu biçim kalıpları ve sahnelerin birer de adı bulunur. Sanatçı, kendisinden istenilen sahneyi istediği biçimde kişisel yorum payı çok az olarak yapıta dönüştürürdü. Örneğin; Antikite'de, Bizans'ta, genel olarak Hıristiyan sanatında ve Budist sanatta bu alanların özel ikonografisini bilmeksizin bir sanat tarihi araştırması yapmak imkansızdır. Dolayısıyla ikonografi, sanat tarihine yardımcı bir disiplin sayılabilir. Dinsel sahneleri resmetme geleneği olmayan sanatlarda doğal olarak ikonografi'den söz edilemez. Bu nedenledir ki bir İslam ikonografisi yoktur.