Ana içeriğe atla

Kayıtlar

Aralık, 2012 tarihine ait yayınlar gösteriliyor

EUSTİL / EUSTYLOS

Antik mimarlıkta kullanılan bir interkolumnium türü. Bu düzende dizilmiş sütunlar arsında eksenden eksene 2.5 sütun çapı kadar bir uzaklık bulunur.

EUSTON ROAD SCHOOL

W. Coldstream, G. Bell, G. Rogers, V. Pasmore tarafından 1937-1938'de kurulan bir İngiliz ressamlar grubu. Sanat anlayışları Corot, Cezanne, Bonnard gibi Fransız sanatçılarıyla bağlantılı yönelimler gösterir.

EUTHYNTERİA

Antik Yunan tapınağında krepis denilen basamaklı podyumun en altında ince bir basamak biçiminde yer alan düzeyleme tabanı.

EXLİBRİS

Bir kitabın başlık sayfasında yer alan ve kitabın sahibinin kim olduğunu gösteren özel simge ya da damga.

EX VOTO

Kiliseye bir adak sonucu armağan edilmiş değerli eşyaya verilen ad.

KOROYERİ

Kilisede apsid ile transeptin ana nefke kesiştiği alan arasında kalan , koro üyeleri ve ruhban için ayrılmış kesim. Ortodoks kiliselerinde bulunmaz.

KÖKBOYASI

Endüstriyel tekniklerle üretilmemiş, çeşitli bitkisel ve hayvansal kaynaklardan elde edilmiş boyların genel adı.

KARAYO

Japonya'da Budizmin zen tarikatınca benimsenen bir anıtsal mimarlık üslubu. Çin mimarlığından alınmış bir biçim deline sahipti.

KARANLIK ODA

Fotoğrafçılıkta baskı ve banyo için kullanılan özel olarak ışık almaz biçimde yapılmış ve donatılmış oda.

KANUT

Birmanya duvar resimlerinin kompozisyonlarında kullanılan dört ögeden biri. Diğerleri nari, kapi ve gaja olan bu terimle pali ve sanskritçe'de konu ve işlem tanımlamalarında kullanılmışlardır. Kanut her tür süslemenin eğrisel ya da eğik çizgilerle çizilmesi anlamına gelir. Bitkiler özellikle Lotus bitkisinin bölümleri bu biçimde çizilmişlerdir. Bu eğri ve kıvrımlı motifler genellikle yılan ve benzeri yaratıklar, stilize dalga ve bulutlar ve soyut betilerin resmedilmesinde kullanılmıştır.

KAPALI YUNAN HAÇI PLAN TİPİ

Bizans mimarlığında kullanılan bir kilise plan tipi. Merkezi bir kubbeli mekana dört yönden açılan tonozla örtülü dört koldan köşelere yerleştirilmiş dört tane kubbeli ya da tonozla örtülü mekandan oluşur. Kökeni henüz aydınlanmamıştır. En eski örneği büyük olasılıkla Side'de bulunmaktadır. 9. yy'dan sonra hızla yaygınlaşmış, standart kilise planı haline gelmiştir. İstanbul'da Zetrek camisi (Pantokrator manastırı kilisesi) nin güney bölümü kapalı Yunan haçı plan tipine örnek olarak verilebilir.

KAĞIT

Çin'de icat edilmiş, yapım tekniği 8. yy'ın ortalarında Semerkant yoluyla İslam ülkelerine geçmiş, buradan da Avrupa'ya yayılmıştır. Eskiden İslam ülkelerinde üretilen bazı kağıt türleri; firauni, haşebi, adilşahi, devletabadi, dımışki, hatayi, hariri, hindi, talhi, sultani, muhayyer, nizamşahi.

ALGI

Her tür gerçekliğin duyu organları tarafından alınıp zihinde bilgiye dönüşmesi işlemi. Başka bir deyişle algı, gerçekliklerin farkına varılıp tanınabilirliğe kavuşturulması sürecidirç. Bir sanat yapıtının yorumlanması onun önce algılanmasını gerektirir.

ALERİON

Avrupa armalarında kanatları açık olarak gagasız ve pençesiz bir biçimde betimlenen üsluplaştırılmış kartal ögesi.

ALEİPTERİON

Antik Yunan gimnazyumunun ve Roma hamamının yağlanma mekanı.

ALÇI

Alçı, jipsin 1380 dereceye kadar pişirilmesiyle elde edilip öğütülerek ince toz haline getirilmiş bağlayıcı bir maddedir. Alçı su ile karıştırıldığında hızla sertleşir. Alçının hidrotasyonu için gereken su, alçı ağırlığının %25'ine eşittir. Su miktarının artırılması prizi geciktirir, ancak alçının basınca karşı direncini zayıflatır. Alçı, demir ve çeliğin paslanmasına neden olur.  Pirinç ya da kanuş gibi malzemeyle direncinin artırılması gerekir. Termik izolasyonun yüksek olması nedeniyle, yapılarda yangına karşı alınnan önlemler için tercih edilir. Çağdaş yapılarda asma tavanlar, bölme panolar gibi yapı ögelerinin yapımında kullanılmasının yanı sıra en eski çağlardan beri yapıların bezenmesi için kullanılan ana malzemelerden biri olma özelliğini korumaktadır.

MAKTA

Hat sanatında kullanılan kamış kalemlerin uçlarını kesmek için, kalemin üzerine yerleştirildiği fil dişi ya da kemikten yapılmış araç. Makta ı arzani (enine kesit), makta ı tülani (boyuna kesit) gibi biçimlerde kullanılır.

MAKILİ

Hat sanatında kullanılan bir yazı türü. Özelliği, yalnızca dik açılı biçimler kullanılarak yazılmasıdır. Özellikle bezeme amacıyla kullanılmıştır. Hat sanatını geleneksel değerlendirme anlayışıyla ele alanlar, onu diğer yazı türleri (örneğin; sülüs, nesih, muhakkak, talik) yanında sanatsal düzey açısından ikinci derecede saymışlardır. Oysa çağdaş anlayış bazı makıli ürünlerini P. Mondrian gibi ressamların yapıtlarında görülen klasik soyutlamanın en başarılı ürünleri arasında saymaktadır.

MAJİK GERÇEKÇİLİK / MAGIC GERÇEKÇİLİK

Gerçeküstücü resmin bir dalı. Genellikle günlük yaşamda rastlanan gerçekçi sahneleri gerçeküstü bileşimler ve çarpıcı bir renk düzeniyle betimler. Balthus ve P. Bloom ünlü magic gerçekçilerdir.

MAİL

Arap yazısının erken döneminde kullanılan bir hat türü. Noktalama işaretleri yoktur. Hafif yatık olarak yazıldığından mail (eğimli) adını almıştır. Yerini 9. yy'da küfi'ye bırakmıştır.

MAHZEN

Bodrum kat düzeyinde depo. Osmanlı döneminde arşiv karşılığı olarak kullanılırdı. Mahzen i evrak da denirdi.

MAHYA KİRİŞİ

Eğimli çatıda mahyayı oluşturan ve merteklerin üst uçlarını taşıyan ahşap kiriş. Mahya aşığı da denir.

MAHYA KİREMİDİ

Çatı mahyası üzerine dizilen, yarım daire ya da üçgen kesitli kiremit.

MAHYA

Eğimli çatıda yüzeylerin ara kesit çizgisi. Çatının en yüksek kesimidir.

Ramazanda camilerin iki minaresi arasına asılan ışıklı yazı ya da resim. İslam ülkeleri içinde yalnızca Türkiye'de görülen mahya yapımında eskiden yağ kandilleri kullanılırken, günümüzde bu iş elektrik ampulleri ile yapılmaktadır.

MAHRAMA / MAKRAMA

Eskiden Türkiye'de yer sofrasında yemek yiyenlerin dizlerine serdikleri ince bezden işlemeli örtü. Mahramalar Türk el sanatlarının en yetkin örneklerindendir.

Tespihlerin ucuna takılan uzunca püskül.

Dokuma kenarlarındaki püskül

MAHÇE

İnce hilal biçiminde alem. Minare, kubbe, sancak ve bayrak göderleri üzerinde kullanılırdı.

ALÇAK KEMER

Yüksekliği açıklığının yarısından az olan basık kemer.

ALÇAK KABARTMA

Betilerin yüzeyden çok az yüksekte kalacak biçimde oluşturduğu kabartma türü.

ALBÜMİN BASKISI

19. yy'da çok kullanılan bir fotoğraf basma tekniği. Bu yöntemle negatif yüzeyi albümin (yumurta akı) ve tuz eritiğiyle kaplı kağıtlar üzerine basılır, sarı tonlarda bir sonuç alınırdı.

ALBÜM

İçine fotoğraf ya da resim sanatı ürünlerini toplayan büyük boyutlu defter. Antik Roma'da üzerine resim, duyuru ve özel ilanların yazıldığı alçı sıvalı duvar panosu.

ALBARELLO

Ecza ve benzeri maddeleri koymaya özgü bir tür porselen ya da seramik kapaklı kap. Eskiden eczanelerde kullanılırdı.

ALATURKA KİREMİT

Yarım daire kesitli kiremit türü.  Kesit çapı önce 12-15, arkada ise 10-12  cm. dolaylarındadır. Boyu 35-40 cm. kadardır. Birbirleri üzerine bindirilmiş paralel içbükey ve dışbükey sıralar halinde döşenir.

ALATURKA

Türkiye'ye özgü ya da Türkiye için geleneksel sayılabilecek kültürel olguları ve bazı olayları niteler. Örneğin alaturka hela, alaturka hamam, alaturka kiremit.

ALARUS CİLA

Balmumunu terebentinde eriterek yapılan bir tür ahşap cilası.

ALAN DERİNLİĞİ

Fotoğrafta görüntü netlik alanının yer aldığı mesafe aralığı. Bu aralık içinde bulunan nesnelerin görüntüleri film üzerine net olarak düşer. Diyafram değerinin büyümesi, yani, karanlık kutuya giren ışık niktarının azalmasıyla alan derinliği artar.

ALAFRANGA

Türkiye'de Batı'dan, özellikle de, 19. yy'dan bu yana gelmiş kültürel olgu ve ürünleri niteler.

HUDSON RİVER OKULU

1820 ile 1880 arasında yapıt vermiş gerçekçi Amerikan ressamlar grubu. Özellikle Hudson ırmağı boyunu ve çevresini resmettiklerinden bu adla anılırlar. Ünlü üyeleri T. Cole, A. Durand ve F. Churc'tür.

HİPODROM

İçinde atlı araba yarışları yapılan antik yapı türü. Bir ucu dairesel biten uzunca dikdörtgen biçimli bir planı vardır.

HEYKEL ÇAMURU

Heykelcilerin alçı, tunç ya da mermerden yapacakları heykele model hazırlamak için kullandıkları bir tür çamur. Heykelci yapıtını önce bununla biçimlendirir. Daha sonra bundan alınan kalıpla alçı dökümü yapılır.

HEYKELCİ / HEYKELTIRAŞ

Heykel yapımıyla uğraşan kişi. Günümüzde heykeltıraş sözcüğünün yerine geçmiştir.

HEYKEL

Hacim sanatı. Estetik yaşantı oluşturması amaçlanan üç boyutlu nesne, yapıt. Sözcük, bu amacı güden her büyüklükteki, hangi malzeme ve tekniği kullanırsa kullansın, tüm yapıtların genel adıdır.

KUROS

Yunanca da genç erkek anlamına gelen sözcük, sanat tarihinde Yunan sanatının Arkaik döneminde yapılmış ayakta duran çıplak erkek heykellerine verilmektedir.

KURNA

Osmanlı hamamlarında içinde yıkanma suyu biriktirilen taş ya da mermer tekne.

KURGAN

Orta Asya mezar yapısı. Kütüklerden ahşap yığma tekniğiyle yapılmış bir mezar odasını gizleyen bir toprak yığınından oluşur. İslamlık öncesi dönemde özellikle Orta Asya'nın kuzey kesiminde yapılmıştır. İçleri zengin mezar sunularıyla dolu olan bu yapılar, Orta Asya toplumlarının sanat yapısı hakkında bilgi veren veriler sağlamaktadır.

KURANGLEZ

Bir yapıda zemin düzeyinin altında kalan mekanlara hava ve ışık vermek amacıyla yapılan kuyu ya da çukur.

KUPA

Metal, taş, cam ya da pişmiş topraktan yapılmış ayaklı küçük kase.

KİTAPLIK

Her tür yazılı ve basılı belge ve yayının korunup bunlardan yararlanılması için yapılmış yapı. İlk gerçek kitaplık yapıları Helenistik çağda Bergama ve İskenderiye kentlerinde yapılmıştır. Romalıların'da Efes, Timgad ve Atina'da kitaplıklar inşa ettiği bilinir. 4. yy'da antik dünyadaki genel çöküş sonucunda kitaplıklar hemen hemen ortadan kalkar. Bu tarihten matbaanın icadına (15. yy) dek geçen sürede, kitaplıklar hem çok küçük boyutludur, hem de ayrı bir yapı biçiminde değil, bir dinsel yapının parçası olarak yapılmışlardır. Bu yargı İslam dünyasının görece üstünlüğüne karşın, Hristiyan ve İslam ülkeleri için aynı derecede geçerlidir. Basım tekniğinin bulunuşu kitap sayısının hızla artışına ve okur yazarlığın yaygınlaşmasına yok açınca, Rönesans'ta ilk kitaplık yapıları görülmeye başlar. Floransa'da S. Marco ( 1438) ve S. Lorenzo kitaplıkları (1523-71) bu dönemin ürünleridir. Bu yapılar kenarlarına dizi halinde okuma ve saklama rafları yerleştirilmiş birer uzun s…

KİTABELİK

Bir yapıtta içine yazıtın yerleştirildiği çerçeve.

KİTCHEN SİNK SCHOOL

Türkçe'ye -Mutfal Lavobosu Okulu- olarak çevrilebilecek adından da anlaşıldığı gibi, bu çağdaş resim akımı, günlük yaşamda kullanılan objeleri çoğunlukla itici görünümler sunarak gerçekçi bir anlayışla betimler.

KAVRAMSAL SANAT

Görsel ya da dokunsal olmaktan çok, zihinsel bir imge yaratmayı amaçlayan bir sanat anlayışı. Söz konusu anlayışla üretilen yapıtlar, alışılagelmiş geleneksel malzeme ve teknikleri kullanmak yerine, sanatsal etkiyi formüller, video bantları, konuşmalar vs. ile elde etmeyi denemektedir. Büyük oranda ABD ve İngiltere'ye özgü olan Kavramsal sanat'ın ilk önemli sergisi 1970 yılında New York'da açılmıştır.

COBRA GRUBU

1948 yılında Paris'de Danimarkalı, Belçikalı ve Hollandalı sanatçılar tarafından kurulan bir sanatçı topluluğu. Adını sanatçıların yetiştikleri ülkelerin başkentlerinden alır; Kopenhag - CO, Brüksel - BR, Amsterdam - A. Grubun kurucuları arasında Cornielle, Jorn, Appel, Alechinsky gibi sanatçılar bulunur. Amaçları sanatçının ruhsal durumunun kendiliğinden önceden planlanmamış olarak dışavurumunu sağlamaktı. 1951'de çözülen topluluk, sanatsal yönelimi açısından Amerikan Ekspresyonizmi ile koşutluk gösterir.